Bibliothèque virtuelle
duMont Saint-Michel

Division Ff. 141v-142r
Description matérielle
texte sans lacune apparente
Titre donné par le manuscrit s. t.
Identification <Commentaires sur l’abaque, d’après Martianus Capella>

Transcription du texte

Transcription du texte

Incipit :

Abacus e(st) ut dic(it) Martianus q(u)i appellat(ur) Felix Capella in libro quem de geometrica c(om)posuit […] (f. 141v)

Explicit :

[…] Est eni(m )orb(is) totius mundi, ad cui(us) similitudine(m) exposuer(un)t antiqui philosophi abacu(m), id e(st) m(en)sa(m) geometricale(m), in qua sup(er) glaucu(m) puluere(m) pingebant radio figuras geometricales. (f. 141v)

Annotation(s) : -

Glose(s) : -

Zone des notes

Notes sur l’identification

Le texte semble s’inspirer ou du moins présenter quelques parallèles avec la glose de Remi d’Auxerre (version A, éd. Lutz) sur la géométrie de Martianus Capella. Mais il pourrait aussi provenir d’un commentaire sur les Satires de Perse, auquel il fait suite dans ce manuscrit (le passage concerné, Nec qui abaci numeros… se trouve au f. 133r, vers la fin de la 1 re satire), où l’on peut lire ( Commentum Cornuti in Persium, I, 131, éd. Clausen-Zetzel, Teubner 2004, p. 46) :

« abacus enim dicitur mensa in qua geometrae designant loca uel mensuras puluere uento consperso. (4) nec illo delector qui alienus litteris liberalibus deridet artem geometricam. (5) qui geometrae consueti sunt abaco, id est stilo, formas aliquas et mensuras in summo terrae annotare. »

Le terme « mensa » ne se trouve ni dans la glose de Rémi, ni dans le texte de Martianus Capella.

Note sur la description matérielle

Texte : -

Illustrations : -

Autres informations codicologiques : parchemin très sombre, texte en partie effacé et ailleurs difficile à déchiffrer.

Mémento

Présentation du contenu

Transcription du texte complet :

Abacus est, ut dicit Martianus qui appellatur Felix Capella in libro quem de geometrica composuit, mensa rebus fingendis formisque imprimendis satis accommoda, in qua circulares ducuntur astro[rum] et angulares arraduntur anfractus. Etthimologia autem eius est tracta ab a.b.c., quae graece appellatur ABAKOC, qui a quibusdam auctoribus exponuntur esse sex propter perfectionis quantitatem. Omnes etenim formae in senario numero a creatore sunt expositae, et ideo accepit (?) nomen ab scientia litterarum quia omnis sapientia a litteris est sumpta et litteris est tradita. Nempe in grammatica gramma dicitur esse littera, {ut est (?), et est hoc (?) <in>} phisica id est naturali(?), ac in mathesi id est scientia doctrinali quae continet quatuor disciplinas id est arithmeticam, geometricam, astronomicam, musicam, gramma est punctus, a quo puncto procedit linea id est longitudo et epiphania id est latitudo et cubus id est altitudo, et in his componendis formandisue ponitur abacus id est mensa geometricalis, quasi uolubilis sphera siue quadratura firma et stabilis. Est enim orbis totius mundi, ad cuius similitudinem exposuerunt antiqui philosophi abacum id est mensam geometricalem in qua super glaucum puluerem pingebant radio figuras geometricales.

Bibliographie

Édition(s)

n. r.

Études

n. r.

Accès controlés

Traités de mathématiques, de géométrie