Bibliothèque virtuelle
duMont Saint-Michel

Division Ff. 2r-59r
Description matérielle
texte incomplet
Titre donné par le manuscrit Historiae Normannorum
Identification Guillelmus Gemeticensis 🔎 Robert de Thorigny 🔎 Orderic Vitalis 🔎 Historiae Northmannorum (I-VIII.42)

Transcription du texte

Transcription du texte

Intitulé de début (table) :

Incipiunt capitula libri primi hystorie normannorum (f. 2r)

Explicit (capitula) :

Expl(icit) cap(itu)l(a) libri p(ri)mi (f. 2r)

Intitulé de début :

Incipit liber p(ri)mis quomodo Hastingus oppressit Neustriam ante aduentum Rollonis. C. 1 (f. 2r)

Incipit :

Ex quo francorum gens resumptis uirib(us) Romane feritatis uigum a ceruice p(ro)pria pepulit, […] (f. 2r)

Intitulé de fin :

Explicit lib(er) septimus Gestor(um) Ducu(m) normannie (con)tinens res gestas p(ri)mi Henrici regis angl(orum) & ducis normannie. (f. 56v)

Explicit :

Eodem anno mortuus est Lotharius, imp(er)ator Romanorum et Alemannorum, cui successit Coradus, nepos Henrici quarti, qui ante Lotharium imperauerat. (f. 59r)

Annotation(s) : Quelques annotations tout au long de l'œuvre, dont certaines de la main de Robert de Torigni et sont des corrections du texte. Exemple : f. 44r : [Blesensis] habitum [sanctimonialis] (selon la lecture de Pohl (2024, p. 62 note 53). Nombreux signes .N. (Nota) , # et .f. en marge. Annotations en marge de couleur brune ou jaune (ex. ff. 3v-4). Certains sont modernes et renvoient à d’autres textes (ex., f. 10v-11, « Cron. Abbat. St. Andree » (avec renvoi à une année).

F. 49r (en marge inf.), annotation de Claude Fauchet à propos de l’absence de plusieurs chapitres dans le livre VIII : « Desunt hoc loco et (?) in alio ex. reliqua capitis xv, cap. xvi, xvii, xviii, xviiii, xx et inc. c. xxi. » (Hermans et Vanhouts 1983, p. 87)

Glose(s) : –

Zone des notes

Notes sur l’identification

Il s'agit de la rédaction « F » de Robert de Torigni, qui s’appuie sur la version d’Orderic Vital du texte original de Guillaume de Jumièges. Robert ajoute un 8 e livre consacré à Henri I er. Robert a également ajouté, entre autres, des interpolations empruntées au De moribus de Dudon de Saint-Quentin. « A second group is headed by F4, which because of its peculiar arrangement of the layout of the end of book viii and the Additamenta is almost certainly a direct copy of Robert’s [de Torigni] manuscript. » (Van Houts 2003, p. CXXVII).

Le texte est lacunaire au Livre 8, cela étant du à la perte d'un bifeuillet dans le manuscrit source du Bec, aujourd'hui Leyde UB BPL 20 (Hermans et Vanhouts 1983, p. 80, 87)

Note sur la description matérielle

Texte : Petites initiales rouges ou vertes dans les tables de chapitres. Initiales rouges et vertes filigranées ou monochromes. Quatre grandes initiales ornées (8-12 lignes de haut), en rouge et vert, ornementées de motifs végétaux : P (f. 6r), P (f. 15r), R (f. 29v), Q (f. 44r). Le Q présente une queue formée d’un hybride zoomorphe évoquant un dragon..

Illustrations :

Autres informations codicologiques : un membrum disjectum se trouve dans le ms. Vatican Reg. Lat. 733, f. 51 ( DIGIVATLIB). Ce folio qui suivait le 58 a été remplacé par l’actuel 59, qui est d’un format plus petit, et vierge au verso (Van Houts 2003, p. CX1 ; Hermans et Van Houts 1983).

Mémento

Présentation du contenu

En 8 livres :

  • I (f. 2r-6r) : Intitulé : Incipit liber p(ri)mis quomodo hastingus oppressit neustriam ante aduentum Rollonis. Incipit : Exquo francorum gens resumptis uirib(us) Romane feritatis uigum aceruice p(ro)pria.
  • I (II) (f. 6r-12v) : Intitulé : Incipit liber p(ri)mus continens gesta Rollonis primi ducis Normannie. Incipit : Post emensis plurimor(um) annor(um) intersciciis, Frantia ab his tumultuum fragorib(us) paulisp(er) sopita
  • II (III) (f. 12v-19r) : Intitulé : Incipit liber secundus de seda Will(elm)o duce filio Rollonis. Incipit : IGITVR duce Rob(er)to carnis ab hon(or)e ia(m) lib(er)o Will(el)m(us) fili(us) ei(us)
  • IV (V) (f. 19v-23r). Intitulé : Incipit liber quartus de s(ucc)edo Ric(ardis) duce fil(ii) Ric(ardi) superioris. Incipit : Quoniam q(ui)dem dignis p(rae)conior(um) tit(u)lis i(n) pr(ae)cedentibus p(rae)ciosissima(m)
  • V (VI) (f. 23r-28v) : Intitulé : Incipit l(iber) quintus de III Ric(ardo) Rob(erto) f(il)ie ei(us) filiis uidel(icet) s(e)c(un)di Ri(cardi). Incipit : <H>actenus clarissimis praecedentium ducum normannorum gesta inelimata filii tutore
  • VI (VII) : f. 29v-43r : Intitulé : Incipit liber sextus de Willelmo duce qui Angliam armis subegit. Incipit : Recensitis seriatim Rob(er)ti magni ducis actib(us) et multoru(m) sollerti indagine intimatis aurib(us)
  • VII (VIII) : f. 44r-60r : Intitulé : Incipit liber octav(us) hystorie normannorum gestorum autem ducum normannia septim(us) continens Res gestas Henrici regis anglorum & ducis normannorum. Incipit : Quoniam in libro superiori de actib(us) Willelmi regis anglorum et ducis normannorum tractatum est

L'explicit du f. 56v ne correspond à la fin du texte. Il a été ajouté avant l’insertion de deux épitaphes dédiées à Henri : 1) Incipit : Quod modicum prestent, quod opes magnum nichil extent… 2) Sensu, diuitiis, aditu, feritate decenti. Le texte se poursuit ensuite : De filiab(us) p(ri)mi Willelmi regis Anglorum sororib(us) incliti regis Henrici…

Bibliographie

Édition(s)

Van Houts E.M.C. (éd.) (2003), The Gesta Normannorum Ducum of William of Jumièges, Orderic Vitalis, and Robert of Torigni. Oxford, Clarendon Press, (reprint de 1992) (Oxford medieval texts), 2 vol.

Études

n. r.

Accès controlés

Chroniques (universelles, nationales, etc.)